Rèn luyện đạo đức cho sinh viên trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp, Đại học Thái Nguyên trong thời kỳ chuyển đổi số

ThS. GVC: Phạm Thị Cẩm Ly

Bộ môn LSĐ – Tư tưởng Hồ Chí Minh

 Tóm tắt: Bài viết tập trung làm rõ vai trò của việc rèn luyện đạo đức cho sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp, Đại học Thái Nguyên trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay. Thông qua việc phân tích những tác động đa chiều của môi trường số đến nhận thức, hành vi, lối sống và phương thức học tập của sinh viên, bài viết chỉ ra những cơ hội cũng như thách thức đặt ra đối với công tác giáo dục đạo đức trong nhà trường. Trên cơ sở đó, tham luận nhấn mạnh yêu cầu kết hợp hài hòa giữa giáo dục tri thức, kỹ năng số với giáo dục đạo đức, lối sống và trách nhiệm xã hội cho sinh viên. Đồng thời, bài viết đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả rèn luyện đạo đức cho sinh viên, góp phần đào tạo nguồn nhân lực “vừa hồng, vừa chuyên”, đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên số.

Từ khóa: Rèn luyện đạo đức sinh viên; lối sống; chuyển đổi số; vai trò Đảng bộ; Trường ĐHKTCN, Đại học TN

ĐẶT VẤN ĐỀ

Chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt trong giáo dục đại học. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, mạng xã hội và các nền tảng học tập trực tuyến đã và đang làm thay đổi sâu sắc phương thức học tập, nghiên cứu và giao tiếp của sinh viên. Bên cạnh những cơ hội to lớn, chuyển đổi số cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc rèn luyện đạo đức, lối sống và trách nhiệm xã hội của sinh viên. Trong bối cảnh đó, việc tăng cường giáo dục và rèn luyện đạo đức cho sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp Thái Nguyên có ý nghĩa hết sức quan trọng, góp phần đào tạo nguồn nhân lực vừa có trình độ chuyên môn, vừa có phẩm chất đạo đức, bản lĩnh chính trị vững vàng.

NỘI DUNG

1. Những tác động của chuyển đổi số đến đạo đức sinh viên

Chuyển đổi số đang tạo ra những biến đổi sâu sắc trong môi trường học tập, sinh hoạt và giao tiếp xã hội của sinh viên, từ đó tác động mạnh mẽ đến quá trình hình thành nhân cách, đạo đức và lối sống của thế hệ trẻ. Không gian mạng với đặc trưng mở, nhanh, đa chiều và khó kiểm soát đã làm thay đổi cách thức tiếp nhận thông tin, phương thức học tập cũng như quan hệ xã hội của sinh viên. Trong bối cảnh đó, nếu thiếu bản lĩnh chính trị, năng lực tự chủ và hệ giá trị đạo đức vững vàng, sinh viên rất dễ bị chi phối bởi các luồng thông tin xấu độc, phản văn hóa, lối sống thực dụng và chủ nghĩa cá nhân.

Bên cạnh những tác động tích cực như mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, thúc đẩy tinh thần tự học, sáng tạo và nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học, môi trường số cũng đặt ra không ít thách thức đối với việc giữ gìn các chuẩn mực đạo đức trong học tập và nghiên cứu. Thực tiễn cho thấy, trong quá trình học tập trực tuyến và khai thác tài nguyên số, một bộ phận sinh viên còn có biểu hiện thiếu trung thực học thuật như sao chép tài liệu, đạo văn, vi phạm bản quyền, gian lận trong thi cử và đánh giá trực tuyến. Những hành vi này không chỉ làm suy giảm chất lượng đào tạo mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín của nhà trường và chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.

Chuyển đổi số cũng tác động rõ nét đến văn hóa ứng xử và quan hệ xã hội của sinh viên. Việc giao tiếp chủ yếu thông qua mạng xã hội khiến ranh giới giữa đời sống cá nhân và đời sống xã hội ngày càng mờ nhạt, kéo theo nguy cơ phát ngôn thiếu chuẩn mực, ứng xử thiếu văn hóa, thậm chí vi phạm pháp luật trên không gian mạng. Một số sinh viên có xu hướng giảm tương tác trực tiếp, hạn chế kỹ năng giao tiếp xã hội, thiếu tinh thần chia sẻ, hợp tác và trách nhiệm đối với tập thể, cộng đồng.

Mặt khác, môi trường số còn ảnh hưởng đến định hướng giá trị và lối sống của sinh viên. Việc tiếp xúc thường xuyên với các xu hướng giải trí, tiêu dùng và các trào lưu thiếu chọn lọc trên không gian mạng có thể làm phai nhạt những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp nếu sinh viên không được trang bị đầy đủ năng lực chọn lọc thông tin và bản lĩnh văn hóa. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với công tác giáo dục đạo đức, lối sống và ý thức công dân số trong nhà trường.

Đối với sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp - Đại học Thái Nguyên, trong bối cảnh đào tạo gắn với khoa học - công nghệ và công nghiệp hiện đại, yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp và trách nhiệm xã hội càng trở nên quan trọng. Việc thiếu ý thức đạo đức trong sử dụng công nghệ không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển cá nhân của sinh viên mà còn tiềm ẩn những rủi ro đối với doanh nghiệp, xã hội và quá trình phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.

Như vậy, chuyển đổi số tác động đến đạo đức sinh viên theo cả chiều hướng tích cực và tiêu cực. Việc nhận diện đầy đủ, đúng đắn những tác động này là cơ sở quan trọng để nhà trường đề ra các giải pháp giáo dục đạo đức phù hợp, góp phần định hướng sinh viên sử dụng công nghệ số một cách văn minh, có trách nhiệm và nhân văn.

2. Vai trò của rèn luyện đạo đức trong đào tạo sinh viên thời kỳ chuyển đổi số

Trong thời kỳ chuyển đổi số, rèn luyện đạo đức cho sinh viên không chỉ là nhiệm vụ của riêng các học phần lý luận chính trị, mà phải trở thành mục tiêu xuyên suốt trong toàn bộ quá trình đào tạo. Đạo đức sinh viên thời kỳ số là sự kết hợp giữa các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc với những chuẩn mực mới của xã hội hiện đại, bao gồm: trung thực học thuật, tôn trọng pháp luật số, trách nhiệm khi sử dụng dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, văn hóa ứng xử trên không gian mạng và tinh thần phụng sự cộng đồng.

Quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của đạo đức, Nhà trường xác định: “Đạo đức là gốc của người cách mạng”, là nền tảng để hình thành nhân cách người trí thức trong thời đại mới. Sinh viên chỉ có thể trở thành những kỹ sư, cử nhân giỏi chuyên môn khi được trang bị đầy đủ bản lĩnh chính trị, ý thức công dân và phẩm chất đạo đức trong sáng. Trong bối cảnh xã hội số, đạo đức không chỉ thể hiện trong hành vi trực tiếp ngoài đời sống xã hội, mà còn được phản ánh rõ nét qua hành vi trên không gian mạng và trong môi trường học tập số.

Việc chú trọng rèn luyện đạo đức góp phần giúp sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp - Đại học Thái Nguyên hình thành lối sống lành mạnh, thái độ học tập nghiêm túc, tinh thần sáng tạo gắn với trách nhiệm xã hội, từ đó đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

3. Một số giải pháp rèn luyện đạo đức cho sinh viên Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp, Đại học Thái Nguyên

Thứ nhất, tiếp tục đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức và lối sống cho sinh viên theo hướng gắn lý luận với thực tiễn chuyển đổi số. Nội dung giáo dục cần được cập nhật, bổ sung các vấn đề mới như đạo đức số, công dân số, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội trong bối cảnh ứng dụng công nghệ hiện đại. Việc lồng ghép các nội dung này cần được thực hiện một cách linh hoạt, phù hợp trong các học phần lý luận chính trị, các môn học chuyên ngành, cũng như trong sinh hoạt công dân đầu khóa, cuối khóa và các hoạt động ngoại khóa. Đồng thời, cần tăng cường các phương pháp giáo dục tích cực, lấy người học làm trung tâm, phát huy tính chủ động, tự giác của sinh viên, qua đó góp phần nâng cao hiệu quả rèn luyện đạo đức trong môi trường giáo dục số.

Thứ hai, phát huy vai trò lãnh đạo của Đảng bộ Nhà trường, tăng cường sự phối hợp chặt chẽ giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị của nhà trường trong công tác giáo dục đạo đức sinh viên. Đảng bộ giữ vai trò định hướng chính trị, tư tưởng; các đơn vị chức năng, khoa, bộ môn, tổ chức đoàn thể phối hợp triển khai đồng bộ các hoạt động giáo dục đạo đức gắn với nhiệm vụ đào tạo và quản lý sinh viên. Đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý cần thực sự là tấm gương về đạo đức, lối sống, tinh thần trách nhiệm và tác phong làm việc trong môi trường số; đồng thời chú trọng xây dựng môi trường giáo dục số kỷ cương, lành mạnh, văn minh, góp phần hình thành nhân cách, ý thức kỷ luật và trách nhiệm xã hội cho sinh viên. 

Thứ ba, Thứ ba, đẩy mạnh vai trò của Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên trong việc tổ chức các phong trào thi đua, hoạt động tình nguyện, nghiên cứu khoa học, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo gắn với chuyển đổi số. Thông qua việc đa dạng hóa các hình thức sinh hoạt, phong trào và hoạt động thực tiễn trên cả môi trường truyền thống và môi trường số, các tổ chức Đoàn – Hội góp phần tạo môi trường thuận lợi để sinh viên được trải nghiệm, rèn luyện và phát huy năng lực bản thân.

Các phong trào thi đua học tập tốt, nghiên cứu khoa học, sáng tạo trẻ, khởi nghiệp đổi mới sáng tạo không chỉ giúp sinh viên nâng cao trình độ chuyên môn, kỹ năng số mà còn góp phần hình thành ý thức trung thực học thuật, tinh thần vượt khó và trách nhiệm đối với sản phẩm trí tuệ của mình. Bên cạnh đó, các hoạt động tình nguyện, vì cộng đồng được tổ chức gắn với ứng dụng công nghệ số sẽ giúp sinh viên nâng cao ý thức trách nhiệm xã hội, tinh thần nhân ái và lối sống vì cộng đồng trong bối cảnh mới.

Thông qua các hoạt động của Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên, sinh viên được rèn luyện ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm, năng lực làm việc nhóm, kỹ năng tổ chức và khả năng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại. Đây là những phẩm chất quan trọng góp phần hình thành nhân cách, đạo đức nghề nghiệp và bản lĩnh chính trị của sinh viên, đáp ứng yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong thời kỳ chuyển đổi số.

Thứ tư, tăng cường ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, theo dõi và đánh giá quá trình rèn luyện đạo đức của sinh viên. Nhà trường cần từng bước hoàn thiện các hệ thống quản lý sinh viên trên nền tảng số, tích hợp việc theo dõi kết quả học tập, rèn luyện, chấp hành quy chế và chuẩn mực đạo đức trong môi trường học đường cũng như trên không gian mạng. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch, kịp thời và hiệu quả, mà còn góp phần hình thành ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm và kỷ luật của sinh viên. Đồng thời, cần thực hiện sự kết hợp hài hòa giữa giáo dục, nêu gương và kỷ luật; giữa khuyến khích, động viên với xử lý nghiêm các hành vi vi phạm chuẩn mực đạo đức và pháp luật trong môi trường số, qua đó bảo đảm tính răn đe và tính giáo dục trong công tác rèn luyện sinh viên.

Thứ năm, nâng cao vai trò tự rèn luyện của sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số. Mỗi sinh viên cần nhận thức rõ vai trò chủ thể của mình trong quá trình học tập, tu dưỡng và hoàn thiện nhân cách; chủ động xây dựng ý thức tự học, tự tu dưỡng và tự điều chỉnh hành vi trong học tập, sinh hoạt và giao tiếp trên không gian mạng. Việc sử dụng công nghệ số cần được định hướng theo hướng thông minh, có văn hóa, tuân thủ pháp luật và phù hợp với các chuẩn mực đạo đức xã hội. Thông qua quá trình tự rèn luyện, sinh viên từng bước hình thành lối sống lành mạnh, trách nhiệm, hướng tới các giá trị nhân văn, tiến bộ, góp phần xây dựng hình ảnh người trí thức trẻ có bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực hội nhập trong kỷ nguyên số.

KẾT LUẬN

Rèn luyện đạo đức cho sinh viên trong thời kỳ chuyển đổi số là quá trình lâu dài, liên tục, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của Đảng bộ Nhà trường, các tổ chức đoàn thể, đội ngũ giảng viên và bản thân sinh viên. Trong đó, Đảng bộ giữ vai trò định hướng chính trị – tư tưởng; Nhà trường giữ vai trò tổ chức, quản lý và tạo môi trường giáo dục lành mạnh; đội ngũ giảng viên là lực lượng trực tiếp giáo dục, nêu gương; còn sinh viên là chủ thể trung tâm của quá trình tự rèn luyện, tự hoàn thiện nhân cách.

Thực tiễn cho thấy, nếu chỉ chú trọng trang bị tri thức và kỹ năng số mà xem nhẹ giáo dục đạo đức thì sẽ khó hình thành đội ngũ trí thức trẻ có trách nhiệm xã hội, bản lĩnh chính trị và đạo đức nghề nghiệp vững vàng. Vì vậy, sự kết hợp hài hòa giữa giáo dục tri thức, kỹ năng số và giáo dục đạo đức không chỉ là yêu cầu khách quan của chuyển đổi số trong giáo dục đại học, mà còn là điều kiện tiên quyết để đào tạo nguồn nhân lực “vừa hồng, vừa chuyên”, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Đối với Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp - Đại học Thái Nguyên, việc tăng cường rèn luyện đạo đức cho sinh viên trong bối cảnh chuyển đổi số còn góp phần xây dựng văn hóa học đường, văn hóa số và hình ảnh người kỹ sư, cử nhân kỹ thuật có tác phong công nghiệp, ý thức kỷ luật, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Đây chính là tiền đề quan trọng để Nhà trường tiếp tục khẳng định vị thế là cơ sở đào tạo uy tín, đóng góp tích cực vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững của đất nước trong kỷ nguyên số.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2018), Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

 2. Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam (2020), Nghị quyết số 52-NQ/TW về một số chủ trương, chính sách chủ động tham gia cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, Hà Nội.

 3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2021), Chương trình chuyển đổi số ngành giáo dục giai đoạn 2021–2025, định hướng đến năm 2030, Hà Nội.

 4. Bộ Thông tin và Truyền thông (2020), Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, Hà Nội.

5. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 12, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.

 6. Nguyễn Chí Mỹ (2019), Giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên Việt Nam hiện nay, Nxb Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.

7. Phạm Tất Dong (2018), Đạo đức học, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.

 8. Trần Văn Phòng (2020), “Giáo dục đạo đức, lối sống cho sinh viên trong bối cảnh toàn cầu hóa và cách mạng công nghiệp 4.0”, Tạp chí Giáo dục, số đặc biệt, tr. 45–49.

 9. Nguyễn Thị Kim Thoa (2021), “Giáo dục đạo đức sinh viên trong môi trường số”, Tạp chí Khoa học Giáo dục Việt Nam, số 43, tr. 12–18.

  10. Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp – Đại học Thái Nguyên (2023), Chiến lược phát triển Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp Thái Nguyên đến năm 2030, Thái Nguyên.