Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tiêu chuẩn cán bộ

I. MỞ ĐẦU

Cán bộ và công tác cán bộ luôn là nhân tố quyết định việc xây dựng bộ máy Nhà nước trong sạch, vững mạnh và hoạt động có hiệu quả. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Cán bộ là cái gốc của mọi công việc”, “công việc thành công hay thất bại, đều docán bộ tốt hay kém”..., “vấn đề cán bộ là một vấn đề trọng yếu, rất cần kíp”[2, tr.240, 269]. Chính vì vậy, Người luôn quan tâm đến công tác cán bộ và xây dựng đội ngũ cán bộ đủ đức, đủ tài, vừa “hồng” vừa “chuyên” đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của sự nghiệp cách mạng. Những tư tưởng của Người về công tác cán bộ vẫn còn nguyên giá trị trong giai đoạn hiện nay.

II. NỘI DUNG

1. Vị trí, vai trò của cán bộ và công tác cán bộ

Theo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh: Cán bộ là những người làm trong các cơ quan, đoàn thể, công sở, lực lượng vũ trang. Họ có thể là những đảng viên cộng sản hoặc chưa phải đảng viên. Họ có thể giữ chức vụ chỉ huy, phụ trách, quản lý lãnh đạo hoặc làm công tác nghiệp vụ chuyên môn đơn thuần. Tóm lại, họ là những người hoạt động trong thời kỳ cách mạng, kháng chiến, thoát ly, có hưởng lương để phân biệt với nhân dân, là đầy tớ của nhân dân. Tuy nhiên, trong các bài viết, tác phẩm, Người nhấn mạnh nhiều đến cán bộ, đảng viên có chức, có quyền, những người chịu trách nhiệm trực tiếp, nặng nề trước nhân dân và toàn dân tộc. Người xác định: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành. Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ để đặt chính sách cho đúng. Vì vậy, cán bộ là cái gốc của mọi công việc”[2, tr.269]; “Cán bộ là tiền vốn của Đoàn thể. Có vốn mới làm ra lãi. Bất cứ chính sách, công tác gì nếu có cán bộ tốt thì thành công, tức là có lãi. Không có cán bộ tốt thì hỏng việc, tức là lỗ vốn”[3, tr.46].

Ngay từ sớm Hồ Chí Minh đã nhận thức được sâu sắc, vị trí, vai trò của cán bộ trong sự nghiệp cách mạng. Người đã tỏ rõ quan điểm của mình trong thư gửi các bạn cùng hoạt động ở Pháp: “Đối với tôi, câu trả lời đã rõ ràng; trở về nước, đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, đoàn kết họ, huấn luyện họ, đưa họ ra đấu tranh giành tự do độc lập”[1, tr.192]. Vì vậy, để có cán bộ đủ đức, đủ tài, đáp ứng đòi hỏi của mỗi giai đoạn cách mạng, công tác cán bộ có vị trí quyết định. Hồ Chí Minh là người nêu gương trong việc hoạch định đường lối, chính sách vừa nguyên tắc vừa linh hoạt trong xây dựng đội ngũ cán bộ.

Người coi công tác cán bộ cũng như việc đào tạo nhân tài là trọng yếu và rất cần thiết. Vai trò của tổ chức và công tác cán bộ rất quan trọng. Đội ngũ cán bộ và tổ chức có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Cán bộ và đội ngũ cán bộ là tế bào tạo nên tổ chức. Cán bộ tốt sẽ làm cho tổ chức trong sạch, vững mạnh. Chất lượng cán bộ phụ thuộc vào kết quả tổng hợp các khâu của công tác cán bộ và sự phấn đấu nỗ lực của từng cán bộ. Muốn có đội ngũ cán bộ tốt, cán bộ giỏi, thì phải có tổ chức vững mạnh. Muốn “tạo ra trong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiên phong đủ khả năng tổ chức và lãnh đạo phong trào”, thì phải chăm lo tiến hành công tác cán bộ.

Có tổ chức vững mạnh, làm tốt công tác cán bộ sẽ hạn chế và sửa chữa những khuyết điểm, giúp đỡ phát huy những ưu điểm của cán bộ, nhân sức mạnh của cán bộ lên. Mặt khác, “lãnh đạo khéo, tài nhỏ có thể hóa ra tài to. Lãnh đạo không khéo, tài to cũng hóa thành tài nhỏ”[2, tr.280]. Như vậy, nếu xây dựng đội ngũ “cán bộ tốt”, “cán bộ giỏi” thì chính họ sẽ là hạt nhân xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ mới, những người thật sự có đức, có tài, tạo niềm tin của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước và chế độ.

Ngược lại, nếu công tác cán bộ trì trệ, tổ chức lủng củng thì cán bộ cũng không có điều kiện phát triển, dễ làm cho cán bộ hoang mang, không phát huy hết tác dụng. Muốn có cán bộ tốt thì phải có tổ chức vững mạnh. Điều đó đúng với toàn Đảng, từng tổ chức đảng cho đến từng chi bộ, cũng như các cơ quan Nhà nước. Nếu tổ chức trì trệ, bảo thủ thì cán bộ ở đó không thể có sáng tạo, năng động. Ở đâu mà nội bộ không đoàn kết, chia bè kéo cánh thì hoạt động của cán bộ ở đấy là lo củng cố địa vị của phe cánh mình chứ không phải lo cho công việc chung. Cán bộ mà năng lực kém và động cơ có tính chất cục bộ, thì thường hay kéo bè kéo cánh, bà con bạn hữu mình không tài năng gì cũng kéo vào chức này, chức nọ; người có đức, có tài, nhưng ý không vừa lòng mìnhthì đẩy ra ngoài, nặng lòng tư ân, tư huệ hoặc tư thù tư oán. Mình có quyềndùng người thì vì bà con bầu bạn, mà kéo vào chức nọ chức kia ... vì sợ mất địa vị mà dìm những kẻ có tài năng hơn mình. Điều đó không chỉ làm mất đi sức mạnh của tổ chức mà còn làm cho vai trò lãnh đạo bị tổn hại nghiêm trọng.

Hồ Chí Minh thường nói: Cán bộ là gốc của mọi công việc, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng. Chất lượng cán bộ tùy thuộc vào công tác cán bộ. Nếu như tất cả các khâu: phát hiện, lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng, cất nhắc, đề bạt, bố trí, kiểm tra, theodõi, giúp đỡ... đều làm tốt thì nhất định ta sẽ có đội ngũ cán bộ chất lượng tốt. Chỉ cần một trong những khâu đó bị xem nhẹ, làm không đến nơi đến chốn sẽ khiến cho chất lượng đội ngũ cán bộ kém đi rất nhiều.

Nói tóm lại, cán bộ và công tác cán bộ giữ vai trò trọng yếu trong toàn bộ hoạt động của Đảng. Thực hiện tốt công tác cán bộ là sự chủ động tạo ra một đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của Đảng trong từng thời kỳ cách mạng. Đội ngũ cán bộ chỉ có thể xứng đáng, đảm đương được vai trò của mình khi thật trong sạch, vững mạnh; toàn diện và đồng bộ. Điều này phụ thuộc rất lớn ở chất lượng công tác cán bộ. Công tác cán bộ có đúng đắn và hiệu quả thì mới hình thành được đội ngũ cán bộ giỏi, cán bộ tốt, nhiệm vụ cách mạng được hoàn thành. Vì vậy, chăm lo công tác cán bộ, xây dựng đội ngũ cán bộ trong sạch, vững mạnh, toàn diện và đồng bộ là vấn đề mấu chốt trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng, là “công việc gốc của Đảng”.

2. Tiêu chuẩn cán bộ

Tiêu chuẩn cán bộ là hệ thống những căn cứ, tiêu chí, chuẩn mực để đánh giá, lựa chọn, xây dựng quy hoạch và bố trí, sử dụng, đề bạt cất nhắc cán bộ. Tiêu chuẩn là cơ sở để tổ chức xem xét, đồng thời cũng là cơ sở để từng người cán bộ phấn đấu, tự rèn luyện, hoàn thiện mình. Mỗi thời kỳ cách mạng, có nhiệm vụ chính trị khác nhau đòi hỏi phải có đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu cách mạng của thời ấy. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, khi đánh giá con người cần phải dựa vào hai tiêu chuẩn cơ bản, đó là đạo đức và tài năng hay phẩm chất và năng lực, trong đó đạo đức được coi là cái gốc.

2.1. Tiêu chuẩn về đạo đức của người cán bộ

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ ra những phẩm chất đạo đức cần có của người cán bộ cần: Cán bộ là người phải có ý thức dân tộc, suốt đời nguyện hy sinh phấn đấu cho sự nghiệp giải phóng quê hương, đất nước, phải biết đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên lợi ích của cá nhân, phải “hết lòng hết sức phục vụ nhân dân. Vì Đảng, vì dân mà đấu tranh quên mình, gương mẫu trong mọi việc” [5, tr.285].

Cán bộ là người có bản lĩnh chính trị vững vàng, nắm vững những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, những quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và kiên quyết đấu tranh để bảo vệ lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin. Người khẳng định: “Không có lý luận thì lúng túng như nhắm mắt mà đi”[2, tr.234] và “thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng. Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”[4,tr.496]. Do đó, người cách mạng luôn luôn phải nắm vững và vận dụng lý luận một cách linh hoạt vào hoạt động thực tiễn, tránh rơi vào bệnh dập khuân máy móc, giáo điều hay bệnh cục bộ, địa phương chủ nghĩa.

Cán bộ là người thực hiện nghiêm kỷ luật của Đảng, đảm bảo kỷ luật chiến đấu, kỷ luật lao động. Vì nếu trong một tổ chức mà người cách mạng không thực hiện nghiêm kỷ luật thì sẽ dẫn đến mạnh ai nấy làm, không theo một quy định chung, có sự xáo trộn và không tạo ra được sức mạnh tổng hợp.

Cán bộ phải là người ra sức học tập, không ngừng nâng cao trình độ lý luận chính trị, trình độ chuyên môn nghiệp vụ. Vì để hoàn thành được những nhiệm vụ, những công việc của mình, người cán bộ phải luôn luôn rèn luyện phấn đấu không ngừng, nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ và ra sức học tập chủ nghĩa Mác - Lênin. Có nâng cao trình độ lý luận chính trị, người cán bộ mới vững vàng trong công việc, mới có tri thức để vận động nhân dân tham gia tích cực vào công cuộc giành độc lập dân tộc cũng như xây dựng xã hội mới.

Cán bộ phải hiểu biết lý luận cách mạng thì sẽ kiên trì phấn đấu cho lý tưởng cách mạng “bại cũng không nản, thắng cũng không kiêu”, vượt qua những khó khăn thử thách, kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ được giao với một tâm niệm “quyết tâm suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng”[5, tr.285]; phải “biết thật thà tự phê bình và thành khẩn phê bình đồng chí khác để cùng nhau tiến bộ”[1, tr.287]. Quan trọng hơn, Người còn chỉ rõ:

Cán bộ là những người có đạo đức cách mạng, là Nhân, Nghĩa, Trí,

Dũng, Liêm và Người lấy những ví dụ đơn giản trong cuộc sống để so sánh, làm nổi bật vai trò của đạo đức người cách mạng: “Đức là gốc của người cách mạng”, cũng như “cây thì phải có gốc, không có gốc thì cây héo. Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân”[2, tr.253], làm cách mạng là để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới là một nhiệm vụ rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề: “Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa. Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” [5, tr.283].

Chính việc tu dưỡng đạo đức của người cán bộ là tấm gương sáng cho quần chúng noi theo. Người cán bộ có đạo đức cách mạng mới luôn gần gũi với nhân dân, mới được dân tín nhiệm và cử vào các cơ quan lãnh đạo, cơ quan chính quyền và khi đó mới có điều kiện để cống hiến trí và lực của mình cho cách mạng, thông qua trường học quần chúng mà bồi dưỡng phẩm chất đạo đức, phát triển tài năng của mình. Người cán bộ có đạo đức cách mạng thì khi làm việc mới trung thực, thẳng thắn, do vậy mọi công việc mới phát triển được, cách mạng mới tiến lên được.

Người cán bộ có đạo đức cách mạng mới quyết tâm phấn đấu vươn lên trong học tập, trong cuộc sống và vượt qua những khó khăn thử thách. Người cán bộ cách mạng phải “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ”[6, tr.311], mà “không kèn cựa về mặt hưởng thụ, không công thần, không quan liêu, không kiêu ngạo, không hủ hoá”. Với tinh thần đó, đạo đức cách mạng là một nguồn động lực giúp cán bộ vượt qua mọi khó khăn cám dỗ trên con đường cách mạng không ít chông gai, thử thách.

Như vậy, đạo đức cách mạng là đạo đức của những người đấu tranh quên mình vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc. Đó là phẩm chất quan trọng hàng đầu của người cán bộ, đảng viên trong chế độ mới. Bởi theo Người, đạo đức cách mạng được hình thành từ chính thực tiễn đấu tranh cách mạng, từ quá trình tự tu dưỡng, rèn luyện bền bỉ của cán bộ, đảng viên, đồng thời là cội nguồn sức mạnh giúp cán bộ vượt quan muôn vàn khó khăn, thử thách để hoàn thành tốt nhiệm vụ mà Đảng và Nhân dân giao phó.

2.2. Tiêu chuẩn về tài năng của người cán bộ

Hồ Chí Minh vừa quan tâm xây dựng đạo đức cách mạng vừa coi trọng tài năng của người cán bộ.

Trước hết, đó phải là người cán bộ có khả năng nắm vững những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin để vận dụng một cách sáng tạo, linh hoạt vào hoàn cảnh cụ thể của cách mạng Việt Nam.

Thứ hai, người cán bộ phải nắm vững thực tiễn tình hình của đất nước để đề ra đường lối đúng đắng, phù hợp với hoàn cảnh của đất nước. Các cán bộ ở địa phương phải nắm vững tình hình kinh tế - xã hội ở địa phương mình để xây dựng những kế hoạch cụ thể hay triển khai các chủ trương chính sách của Đảng, của Chính phủ phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương mình.

Thứ ba, người cán bộ phải hiểu được tâm tư, nguyện vọng, những nhu cầu lợi ích của quần chúng nhân dân. Có hiểu được tâm tư nguyện vọng của nhân dân thì người cán bộ mới thương dân, gần dân và mới đề xuất được những kế hoạch, biện pháp giúp nhân dân phát triển kinh tế - xã hội. Nếu “xa dân, không liên hệ chặt chẽ với dân chúng, cũng như đứng lơ lửng giữa trời, nhất định thất bại”[2, tr.286].

Thứ tư, người cán bộ phải có khả năng tổ chức quần chúng nhân dân, đưa đường lối của Đảng, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống, biến chúng thành hành động của hàng triệu triệu quần chúng.

Thứ năm, người cán bộ có năng lực chuyên môn, có khả năng sáng tạo, giải quyết kịp thời những vấn đề vướng mắc nảy sinh. Đó chính là sự hiểu biết về tự nhiên, khoa học xã hội và nắm vững những quy luật vận động, phát triển của đất nước.

Thứ sáu, người cán bộ có khả năng thuyết phục quần chúng một cách khéo léo, lôi kéo được mọi tầng lớp trong xã hội tham gia, có khả năng giáo dục, thuyết phục, giác ngộ, tập hợp quần chúng để xây dựng lực lượng cách mạng và năng lực tổ chức cho quần chúng hành động đúng quy luật của cách mạng. Rõ ràng là tài ở đây không dừng lại ở sự hiểu biết lý thuyết khoa học mà điều quan trọng hơn là kết quả hoạt động thực tiễn làm thước đo của tài năng.

Thứ bảy, người cán bộ phải có khả năng tổng kết thực tiễn để góp phần bổ sung, phát triển lý luận, làm phong phú lý luận, từng bước làm sáng tỏ đường lối cách mạng, những chính sách của Đảng, của Chính phủ, cụ thể hoá thành những biện pháp giải quyết phù hợp với đặc điểm, truyền thống ở địa phương.

Tóm lại, Người nhấn mạnh về đạo đức là gốc của người cách mạng nhưng không coi nhẹ tài năng. Người nói: Có đức mà không có tài làm việc gì cũng khó. Có tài mà không có đức là người vô dụng. Với mọi cán bộ, đảng viên, Người yêu cầu: Vững về chính trị, giỏi về chuyên môn; nghề nào cũng phải học, phải thông thạo. Những yêu cầu trên đây không chỉ là căn cứ khoa học, là nội dung của việc xác định tiêu chuẩn cán bộ, mà còn là điều kiện cơ bản, là “cái gốc” để một con người có thể trở thành người cán bộ của Đảng.

III. KẾT LUẬN

Chủ tịch Hồ Chí Minh đặt vấn đề cán bộ ở vị trí hết sức quan trọng, có vai trò to lớn đặc biệt trong toàn bộ sự nghiệp cách mạng. Do đó, việc xây dựng đội ngũ cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực trình độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ cách mạng là vấn đề có ý nghĩa hơn bao giờ. Vận dụng linh hoạt, sáng tạo quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về tiêu chuẩn của người cán bộ góp phần xây dựng Đảng trong sạch vững mạnh, xây Nhà nước Việt Nam xã hội chủ nghĩa thực sự của dân, do dân và vì dân.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hồ Chí Minh, Toàn tập (2002), tập 1, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội

2. Hồ Chí Minh, Toàn tập (2002), tập 5, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội

3. Hồ Chí Minh, Toàn tập (2002), tập 6, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội

4. Hồ Chí Minh, Toàn tập (2002), tập 8, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội

5. Hồ Chí Minh, Toàn tập (2002), tập 9, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội

6. Hồ Chí Minh, Toàn tập(2002),tập 10, Nxb. Chính trị Quốc gia, Hà Nội

Tác giả: TS. Ngô Thị Phương Thảo - Bộ môn LSĐ - TT HCM - Khoa KHCB &ƯD