Phát triển kỹ năng mềm cho sinh viên thông qua một số phương pháp dạy học tích cực trong giai đoạn hiện nay

MỞ ĐẦU

Phương pháp giảng dạy là một trong những yếu tố quan trọng và ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đào tạo. Một phương pháp giảng dạy khoa học, phù hợp sẽ tạo điều kiện để giảng viên, và người học phát huy hết khả năng của mình trong việc truyền đạt, lĩnh hội kiến thức và phát triển tư duy. Một phương pháp giảng dạy khoa học sẽ làm thay đổi vai trò của người thầy đồng thời tạo nên sự hứng thú, say mê và sáng tạo của người học.

Phương pháp dạy học tích cực là phương pháp mà giảng viên đóng vai trò là người định hướng, gợi mở, trong khi sinh viên chủ động tham gia vào quá trình học tập, khám phá và giải quyết vấn đề. Phương pháp này nhấn mạnh vào việc sinh viên tự mình tìm tòi, suy nghĩ, sáng tạo và hợp tác với nhau để tiếp thu kiến thức, thay vì chỉ thụ động nghe giảng nhằm phát huy tối đa sự chủ động và sáng tạo của người học. Phương pháp này yêu cầu giảng viên phải là người có trình độ chuyên môn cao, kiến thức đủ sâu, bản lĩnh và phải thật sự tận tâm, nhiệt thành trong công việc.

Hiện nay, các nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới đã đưa ra rất nhiều phương pháp dạy học tích cực nhằm giúp sinh viên tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực cá nhân một cách toàn diện. Dưới đây là một số phương pháp dạy học tích cực cơ bản như:

1. Phương pháp dạy học tích cực theo nhóm

Dạy học tích cực theo nhóm là phương pháp được các chuyên gia giáo dục đánh giá cao. Với phương pháp này, các em sinh viên có thể phát huy được tính chủ động, sáng tạo, kỹ năng làm việc nhóm, phát triển năng lực cộng tác và kỹ năng giao tiếp.

Cách thực hiện của phương pháp này bao gồm các bước sau: Giảng viên sẽ giới thiệu về chủ đề cần thảo luận và xác định mục tiêu, nhiệm vụ chung đồng thời tiến hành chia nhóm sinh viên để thảo luận. Sau đó, sinh viên cùng thảo luận nhóm và báo cáo cho giảng viên kết quả thảo luận. Cuối cùng, giảng viên nhận xét, đánh giá về kết quả thảo luận các nhóm đã thực hiện. Phương pháp này giúp cho mọi sinh viên tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Tạo cơ hội cho từng cá nhân mạnh dạn chia sẻ kiến thức, kinh nghiệm. Sẵn dàng đưa ra các quan điểm riêng để giải quyết các vấn đề liên quan đến nội dung bài học. Giúp cho các em có cơ hội giao lưu, học hỏi lẫn nhau, cùng nhau giải quyết nhiệm vụ chung, thúc đẩy kỹ năng giao tiếp và hợp tác trong tập thể của sinh viên.

Tuy nhiên, hạn chế của phương pháp này là một số sinh viên có tâm lý nhút nhát khi tham gia hoạt động, nếu không có sự giám sát và phân công hợp lý từ giảng viên dễ dẫn đến tình trạng chỉ một vài cá nhân trong nhóm tham gia còn số khác trở nên lu mờ, không đóng góp vào hoạt động nhóm. Ngoài ra, việc trao đổi thảo luận quá đà dễ gây phân tán hoặc xãy ra mâu thuẩn gay gắt giữa các thành viên trong nhóm. Hơn nữa, đối với lớp có đông sinh viên thì việc tổ chức thảo luận tốn nhiều không gian, thảo luận dễ dẫn đến mất trật tự, ồn ào, gây ảnh hưởng đến môi trường xung quanh, các lớp học khác.

2. Phương pháp lấy người học là trung tâm

Đây là phương pháp đặt sinh viên vào vị trí trung tâm của giáo dục. Phương pháp này bắt đầu với việc tìm hiểu các môi trường giáo dục liên quan mà sinh viên xuất phát. Sau đó giảng viên hướng dẫn tiếp tục đánh giá tiến độ học của sinh viên so với mục tiêu học, bằng cách giúp cho người học có được các kỹ năng cơ bản để học tập. Phương pháp này tạo cho sinh viên nền tảng cho việc học suốt đời, vì vậy sinh viên phải có trách nhiệm với việc học của bản thân. Với phương pháp này giảng viên đóng vai trò là người hướng dẫn sinh viên trong quá trình học.

Phương pháp người học là trung tâm mang đến nhiều lợi ích, trước hết nó loại bỏ cách dạy và học: " Giảng viên nói, sinh viên nghe", khuyến khích sự sáng tạo từ giảng viên và sinh viên một cách tối đa, đồng thời tạo nên sự thân thiện giữa giảng viên và người học thông qua việc tăng cường trao đổi, học hỏi qua lại, đồng thời tạo điều kiện để người học có cơ hội trình bày, bảo vệ những ý kiến sáng tạo của mình.

Phương pháp lấy người học làm trung tâm cũng có những hạn chế nhất định. Cụ thể là, nó đòi hỏi sinh viên phải có kỹ năng tự học tốt, có thể gặp khó khăn trong việc tiếp thu kiến thức nếu không được hướng dẫn trực tiếp, và dễ bị phân tâm bởi các yếu tố bên ngoài. Đối với giảng viên, phương pháp này yêu cầu kỹ năng giảng dạy cao, đầu tư nhiều thời gian và công sức, gặp khó khăn trong việc đánh giá và khó áp dụng cho các lớp học đông.

3. Phương pháp dạy học theo dự án

Đây là mô hình học tập có nhiều khác biệt so với mô hình học tập truyền thống. Phương pháp học theo dự án yêu cầu các hoạt động học tập phải được thiết kế một cách cẩn thận, mang tính lâu dài và liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật. Đây là mô hình lấy người học làm trung tâm và hòa nhập với những vấn đề thực tiễn của thế giới thực tại. Mục tiêu của phương pháp học theo dự án là để sinh viên học nhisều hơn về một chủ đề chứ không phải là tìm ra những câu trả lời đúng cho những câu hỏi được giảng viên đưa ra. Phương pháp này yêu cầu sinh viên cộng tác với các bạn trong lớp trong một khoảng thời gian nhất định để giải quyết những vấn đề và cuối cùng trình bày công việc mình đã làm trước giảng viên và các sinh viên khác. Phương pháp này cũng đòi hỏi các sinh viên phải đặt câu hỏi, đồng thời tìm kiếm những mối liên hệ và tìm ra giải pháp để giải quyết vấn đề. Việc áp dụng phương pháp giảng dạy này sẽ làm thay đổi môi trường học của sinh viên từ chỗ nghe giảng viên nói sang môi trường làm việc, tư duy.

Phương pháp học theo dự án mang đến cho sinh viên rất nhiều lợi ích, nó tạo cho sinh viên khả năng kết hợp kiến thức từ nhiều lĩnh vực, tạo nên công cụ hỗ trợ liên ngành để giải quyết vấn đề. Đối với những vấn đề khó, phức tạp, phương pháp này tạo cho sinh viên khả năng khám phá, đánh giá, giải thích và tổng hợp thông tin một cách khoa học. Thông qua các hoạt động thực tế trên lớp, phương pháp này tạo cho sinh viên sự thích thú, hứng thú với việc học.

Vai trò của giảng viên trong phương pháp học theo dự án có rất nhiều thay đổi so với phương pháp truyền thống. Giảng viên không đóng vai trò là người điều khiển tư duy sinh viên mà là người hướng dẫn, người huấn luyện, người tư vấn và bạn cùng học. Giảng viên phải tập trung vào việc hướng dẫn cho sinh viên, tạo cơ hội để sinh viên phát huy hết khả năng học tập và sáng tạo, đẩy mạnh tinh thần đồng đội làm việc theo nhóm của các sinh viên.

Mặc dù phương pháp này là một phương pháp hiện đại, lấy người học làm trung tâm và được phổ biến ở nhiều quốc gia trên thế giới. Nhưng nó vẫn không tránh khỏi một số nhược điểm như: Khiến cho sinh viên đôi khi bỏ qua việc tìm hiểu sâu về các kiến thức trong sách vở; Thực hiện một dự án thường mất khá nhiều thời gian; Chi phí thực hiện rất tốn kém. 

Có thể thấy, ngoài những phương pháp điển hình ở trên, còn nhiều phương pháp dạy học tích cực khác thúc đẩy phát triển kỹ năng mềm cho các em sinh viên mà giảng viên cần vận dụng một cách linh hoạt như: dạy học khám phá, dạy học tình huống.. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực trong giai đoạn hiện nay là rất cần thiết trong giảng dạy đại học để đào tạo ra đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa của đất nước.

KẾT LUẬN

Với hoạt động giáo dục đào tạo ở nước ta, vấn đề cốt lõi vẫn là cần tìm giải pháp khắc phục những tồn tại ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đào tạo. Để nâng cao chất lượng đào tạo chúng ta cần phải cải tiến đổi mới đồng bộ về nhiều mặt như: Chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy, đội ngũ giảng viên..Trong đó, cần nhấn mạnh rằng, việc đổi mới phương pháp giảng dạy sẽ là một trong những yếu tố tiên quyết góp phần nâng cao chất lượng đào tạo một cách bền vững.

 TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Bùi Hiển (2013), Từ điển Giáo dục học, Nxb. Từ điển Bách khoa, tr.215.

2. Huỳnh Văn Sơn (2013), "Khảo sát một vài biện pháp phát triển kỹ năng mềm cho SVĐH Sư phạm", Tạp chí Khoa học ĐHSP TPHCM số 50.

Tác giả: TS. Ngô Minh Thương -Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp

TÓM TẮT

Phát triển và đào tạo nguồn nhân lực quốc gia là một trong những nhiệm vụ xuyên suốt và mang tính chiến lược của Đảng ta. Một trong những nguồn lực quan trọng ấy chính là tầng lớp trí thức Việt Nam, đặc biệt là các thế hệ sinh viên - những chủ nhân tương lai của đất nước. Đây chính là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đối với sự phát triển của đất nước. Tuy nhiên, trước bối cảnh hội nhập quốc tế và sự bùng nổ của khoa học công nghệ, để bắt kịp được với xu hướng của thời đại và lĩnh hội, ứng dụng được những thành tựu khoa học công nghệ, các em sinh viên cần được trang bị đầy đủ những kỹ năng mềm cần thiết trong học tập và cuộc sống như: kỹ năng sống, giao tiếp, kỹ năng làm việc theo nhóm.. Để giúp sinh viên có được những kỹ năng  mềm ấy, phương pháp dạy học tích cực của giảng viên các trường đại học, cao đẳng có vị trí đặc biệt quan trọng.

Từ khóa: Phát triển kỹ năng mềm, Sinh viên, dạy học tích cực.