Phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị tại trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số

ĐẶT VẤN ĐỀ

Chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực, trong đó có giáo dục đại học. Đối với các môn lý luận chính trị, đây không chỉ là sự thay đổi về phương thức giảng dạy mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao năng lực số, đổi mới phương pháp, nội dung và tư duy giáo dục phù hợp với bối cảnh mới. Đội ngũ giảng viên lý luận chính trị vì vậy cần được phát triển toàn diện cả về trình độ chuyên môn, năng lực công nghệ và bản lĩnh chính trị. Tại Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp - nơi đào tạo theo định hướng kỹ thuật - việc phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị có vai trò quan trọng trong việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho sinh viên. Bài viết phân tích thực trạng, yêu cầu đặt ra và đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị của Nhà trường trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

NỘI DUNG

1. Những thuận lợi, khó khăn do quá trình chuyển đổi số tạo ra cho hoạt động của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp

Hiện nay, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị của Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp gồm có 17 giảng viên, trong đó có 7 giảng viên có trình độ tiến sĩ (chiếm 41%), 9 giảng viên có trình độ thạc sĩ (chiếm 53%) và 1 giảng viên có trình độ cử nhân (chiếm 6%). Nhìn chung, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị của trường có trình độ khá cao, tuổi đời còn tương đối trẻ nên có năng lực trong việc vận dụng, đổi mới, phát triển các kỹ năng để đáp ứng được yêu cầu của quá trình chuyển đổi số trong giáo dục đại học nói chung.

Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước Việt Nam đã có nhiều chủ trương lớn để thúc đẩy chuyển đổi số, gắn với thích ứng cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Nghị quyết số 52-NQ/TW (2019) của Bộ Chính trị xác định phát triển kinh tế số, chính quyền điện tử và đô thị thông minh là trọng tâm. Tiếp đó, Quyết định số 749/QĐ-TTg (2020) phê duyệt “Chương trình Chuyển đổi số quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030” nhằm định hướng phát triển tổng thể quốc gia trong bối cảnh số hóa. Gần đây nhất, Nghị quyết số 57-NQ/TW (2024) khẳng định chuyển đổi số cùng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là đột phá chiến lược trong giai đoạn phát triển mới. Những chủ trương này tạo nền tảng thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong hệ thống giáo dục, trong đó có giáo dục lý luận chính trị.

Về thuận lợi, trước hết, hạ tầng kỹ thuật hiện đại cho phép giảng dạy lý luận chính trị theo hướng hiệu quả, linh hoạt và thích ứng hơn. Nội dung giảng dạy được số hóa, giáo trình và tài liệu được chia sẻ nhanh chóng qua các nền tảng số. Công nghệ số mở ra hình thức giáo dục trực tuyến, giúp mở rộng phạm vi và đối tượng giảng dạy, vượt qua rào cản về không gian, thời gian, chi phí. Đồng thời, đội ngũ giảng viên có điều kiện phát triển kỹ năng số, tiếp cận các phương tiện hiện đại trong giảng dạy và nghiên cứu. Chuyển đổi số cũng tạo điều kiện kết nối giữa giảng viên và người học, giữa các đơn vị, trong và ngoài nước, góp phần khai thác hiệu quả tài nguyên dạy học, thúc đẩy hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm trong giảng dạy lý luận chính trị.

Về khó khăn, trước hết là yêu cầu về hạ tầng kỹ thuật và tính ổn định của thiết bị công nghệ ở các cơ sở đào tạo. Đội ngũ giảng viên phải có khả năng thích nghi nhanh, sẵn sàng về tâm lý, kỹ năng và tư duy để vận hành hiệu quả các công cụ số. Thực tế cho thấy, một bộ phận giảng viên vẫn còn hạn chế về nhận thức và kỹ năng số, ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy. Kho học liệu số còn chưa hoàn chỉnh, thiếu tính đồng bộ và kiểm soát chất lượng. Bên cạnh đó, hệ thống quản lý giáo dục trong bối cảnh chuyển đổi số vẫn đang trong quá trình hoàn thiện, nhiều quy định còn thiếu rõ ràng, nhất là các vấn đề về bản quyền, an ninh mạng, phương thức đánh giá, chế độ đãi ngộ và cơ chế trách nhiệm của giảng viên lý luận chính trị. Ngoài ra, hoạt động giáo dục lý luận chính trị trên không gian mạng cũng dễ bị tác động, chống phá bởi các thế lực thù địch, đặt ra yêu cầu cao về bảo vệ tư tưởng và định hướng nhận thức chính trị.

Tóm lại, chuyển đổi số là cơ hội quan trọng để nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị trong các trường đại học nói chung và trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp nói riêng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về đổi mới tư duy, năng lực và cơ chế quản lý cho đội ngũ giảng viên, nhằm đáp ứng hiệu quả nhiệm vụ trong thời đại số.

2. Thực trạng chuyển đổi số trong giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp

Thứ nhất, về việc ứng dụng hệ thống quản lý học tập và dạy học trực tuyến.

Trong những năm gần đây, Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp đã tích cực triển khai hình thức đào tạo trực tuyến nhằm thích ứng với xu thế chuyển đổi số và yêu cầu thực tiễn. Đặc biệt trong thời gian dịch Covid-19, Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp đã tổ chức giảng dạy và quản lý đào tạo theo hình thức trực tuyến từ năm 2020. Trường đã nhanh chóng chuyển từ lớp học tập trung sang dạy học qua mạng Internet bằng các công cụ như Microsoft Teams, Zoom... Hiện nay, trường đã triển khai hệ thống quản lý học tập (LMS) chuyên dụng và tất cả các môn lý luận chính trị đều đã xây dựng được bài giảng dạng video tạo tiền đề cho mô hình lớp học mở, linh hoạt về không gian và thời gian, cho phép sinh viên tiếp cận bài giảng “mọi lúc, mọi nơi” đúng nghĩa​. Cùng với sự chuyển đổi, kết hợp đa dạng các hình thức dạy học thì khâu tổ chức thi, đánh giá kết thúc học phần cũng đã có sự thay đổi lớn, 100% các môn lý luận chính trị đã chuyển sang hình thức thi trắc nghiệm trên máy tính giúp cho việc đánh giá sinh viên trở nên toàn diện hơn.

Thứ hai, mức độ đầu tư hạ tầng công nghệ phục vụ chuyển đổi số.

Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp rất quan tâm đến việc hiện đại hóa cơ sở hạ tầng công nghệ. Đến nay, tất cả các phòng học đều đã được trang bị máy tính, máy chiếu, tivi hoặc màn hình tương tác phục vụ giảng dạy; nhiều khu giảng đường đã lắp đặt camera để quản lý khoa học hơn​. Hiện nay, trường đã trang bị 05 phòng máy tính hiện đại phục vụ cho quá trình học, thực hành và thi kết thúc học phần. Những sự chuẩn bị đó cho thấy hạ tầng số trong trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp đang dần được hoàn thiện, tạo nền móng vững chắc cho việc triển khai các hoạt động dạy - học, quản lý trên môi trường số.

Thứ ba, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong giảng dạy lý luận chính trị

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, dữ liệu lớn, điện toán đám mây… đang tác động sâu sắc tới giáo dục và đào tạo. Hiện nay, việc ứng dụng Big Data chủ yếu tập trung vào xây dựng cơ sở dữ liệu số phục vụ quản lý và học tập. Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp đã đề ra mục tiêu phát triển hệ thống quản trị trường học thông minh, số hóa dữ liệu nội bộ và liên kết khai thác dữ liệu bên ngoài nhằm hình thành nguồn dữ liệu lớn phục vụ đào tạo, nghiên cứu. Các giải pháp đang được triển khai gồm: số hóa giáo trình, tài liệu; xây dựng ngân hàng đề thi, câu hỏi trực tuyến; ứng dụng phần mềm phân tích dữ liệu học tập của sinh viên để cá thể hóa việc học. Đây là cơ sở để từng bước ứng dụng phân tích dữ liệu lớn hỗ trợ đánh giá quá trình học, cải tiến chương trình và phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị​.

Về trí tuệ nhân tạo, các công cụ AI thế hệ mới như ChatGPT đã bắt đầu được giảng viên và sinh viên quan tâm sử dụng trong môn lý luận chính trị. Thực tế cho thấy AI có thể trở thành công cụ hỗ trợ hữu ích: ví dụ, ChatGPT giúp giảng viên tóm tắt nội dung bài giảng, giải thích khái niệm, cung cấp nhanh tư liệu, hình ảnh minh họa sinh động cho các sự kiện lịch sử​. Tuy nhiên, việc sử dụng AI trong dạy học lý luận chính trị mới ở giai đoạn đầu và còn nhiều thách thức. Các chuyên gia cảnh báo rằng, sử dụng ChatGPT cần kiểm soát chặt chẽ để tránh lệ thuộc, vì giảng dạy lý luận chính trị đòi hỏi gắn lý luận với thực tiễn, điều mà công cụ AI khó bảo đảm nếu thiếu định hướng của người giảng viên​.

Thứ tư, trình độ ứng dụng công nghệ thông tin của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị của trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp càng được nâng cao thông qua quá trình chuyển đổi số

Hầu hết giảng viên đều chủ động tích hợp công nghệ vào công tác chuyên môn. Hiện nay, 100% giảng viên đã soạn giáo án điện tử thay cho giáo án giấy truyền thống​. Nhiều giảng viên đã khai thác hiệu quả kho tài nguyên trực tuyến (video, hình ảnh tư liệu, liên kết website, YouTube…) phục vụ bài giảng thêm sinh động, trực quan​. Kỹ năng sử dụng phần mềm dạy học trực tuyến cũng được tăng cường.

Đội ngũ giảng viên tích cực tham gia các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo do nhà trường liên kết tổ chức để nhằm nâng cao trình độ ứng dụng công nghệ thông tin cho giảng viên. Nhiều giảng viên đã tiến hành nghiên cứu khoa học về chuyển đổi số trong giáo dục, biên soạn bài giảng E-learning và chia sẻ kinh nghiệm áp dụng công nghệ thông tin trong chuyên môn​.

Những khó khăn, thách thức trong chuyển đổi số trong giảng dạy lý luận chính trị tại Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp:

Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, quá trình chuyển đổi số trong giảng dạy lý luận chính trị tại trường vẫn còn không ít khó khăn, thách thức cần khắc phục.

Thứ nhất, về hạ tầng và công nghệ.

Tuy đã được đầu tư, song điều kiện cơ sở vật chất của trường chưa đồng đều. Trường vẫn còn thiếu trang thiết bị hiện đại, phòng học chưa được số hóa đồng bộ. Với hình thức dạy học online, trường chưa có nền tảng dạy học chung, hiện nay các thầy cô dùng nhiều phần mềm khác nhau, từ Zoom, Teams đến Google Meet, gây nên sự manh mún, thiếu thống nhất và tiềm ẩn rủi ro bảo mật.

Thứ hai, về nội dung và phương pháp.

Chuyển đổi số đặt ra yêu cầu đổi mới chương trình, học liệu cho phù hợp với môi trường số. Tuy nhiên, việc số hóa nội dung bài giảng lý luận chính trị không đơn giản. Nhiều bài giảng trước đây chủ yếu truyền đạt trực tiếp, nay phải thiết kế lại để có tính tương tác, chia nhỏ thành các học phần trực tuyến hợp lý, xây dựng ngân hàng câu hỏi, bài tập trên LMS... Nếu vẫn dùng nguyên chương trình truyền thống cho dạy trực tuyến sẽ kém hiệu quả​. Khó khăn nữa là với hình thức học online qua video, nhiều giảng viên phản ánh rất khó để đánh giá trình độ của sinh viên như giảng dạy trực tiếp, ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng đào tạo. Hơn nữa, học liệu điện tử cho môn lý luận chính trị còn chưa phong phú, kho dữ liệu số dùng chung giữa các trường chưa hình thành đầy đủ. Việc tự xây dựng bài giảng E-learning đòi hỏi thời gian, kỹ năng và đôi khi vượt quá khả năng cá nhân giảng viên nếu không có đội ngũ kỹ thuật hỗ trợ.

3. Giải pháp phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị của trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số 

Một là, nâng cao và thống nhất nhận thức, tạo đột phá về đổi mới tư duy, xác định quyết tâm mạnh mẽ, tạo động lực mới về đổi mới sáng tạo và chuyển biến rõ nét trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên theo yêu cầu chuyển đổi số. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục để nâng cao nhận thức, quyết tâm thực hiện chuyển đổi số trong đội ngũ giảng viên, tạo nên khí thế mới trong các nhà trường trong thực hiện chuyển đổi số, nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, nghiên cứu khoa học.

Hai là, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số.

Cùng với việc tiếp tục đào tạo, bồi dưỡng về chính trị, đạo đức, lối sống, phong cách làm việc và chuyên môn, tập trung đẩy mạnh đào tạo, bồi dưỡng năng lực số cho giảng viên lý luận chính trị. Cần rà soát, sửa đổi chuẩn đầu ra chương trình đào tạo giảng viên lý luận chính trị, trong đó cập nhật, bổ sung tiêu chuẩn về kiến thức, kỹ năng và thái độ đáp ứng yêu cầu môi trường chuyển đổi số. Xây dựng các chương trình đào tạo lại, bồi dưỡng nội dung chuyển đổi số hoạt động giảng dạy lý luận chính trị cho đội ngũ giảng viên lý luận hiện có một cách thường xuyên, với các hình thức đa dạng, phù hợp với từng loại giảng viên. Tùy theo yêu cầu, các lớp bồi dưỡng có thể tổ chức ngắn ngày hoặc dài ngày, trực tiếp hoặc trực tuyến; chú trọng khâu thực hành.

Đáp ứng yêu cầu thời đại số, giảng viên cần vận dụng linh hoạt các công cụ số như hệ thống LMS, Zoom, Google Meet, phần mềm trình chiếu tương tác, thư viện số, trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm nâng cao hiệu quả dạy học, tạo hứng thú cho người học, cá nhân hóa hoạt động học tập. Ngoài ra, việc xây dựng học liệu số, bài giảng điện tử, video bài giảng cũng trở thành yêu cầu bắt buộc.

Ba là, phát huy môi trường khoa học và dân chủ, tạo điều kiện tốt nhất để phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số

Hoàn thiện các quy định trong cơ chế quản lý quá trình đào tạo và nghiên cứu khoa học lý luận chính trị theo hướng tạo các điều kiện thuận lợi nhất, khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo đảm quyền lợi của giảng viên, nhằm thúc đẩy, tạo động lực cho đội ngũ giảng viên không ngừng nâng cao năng lực số. Tiến tới xây dựng khung đánh giá năng lực giảng viên phù hợp với phương thức đào tạo số thay thế khung đánh giá năng lực giảng viên đã bắt đầu bộc lộ sự lạc hậu hiện nay. Các cơ quan quản lý trong nhà trường có chế độ định kỳ tiếp xúc, lắng nghe ý kiến, trao đổi với giảng viên; thực hiện đối thoại trên tinh thần bình đẳng, tin cậy đối với các giảng viên. Thực hiện dân chủ trong mọi hoạt động trong quy trình quản lý, bảo đảm công khai, minh bạch, mọi giảng viên đều được tiếp cận thông tin và cống hiến trên vị trí việc làm của mình.

Bốn là, đẩy mạnh xây dựng hạ tầng số, đầu tư và tăng cường ứng dụng, sử dụng công nghệ thông tin trong hoạt động giảng dạy lý luận chính trị.

Trước hết, cần đẩy nhanh quá trình số hóa toàn bộ hệ thống thông tin, dữ liệu phục vụ giảng dạy nói chung và giảng dạy lý luận chính trị nói riêng. Đồng thời, có cơ chế động viên giảng viên lý luận chính trị chủ động, tích cực, sáng tạo thực hiện chuyển đổi số. Trong quá trình số hóa dữ liệu và khai thác dữ liệu số cần bảo đảm tính đồng bộ, tính liên thông, đồng thời bảo đảm tính bảo mật, an toàn thông tin.

Nhà trường cần tiếp tục quan tâm đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin đồng bộ, hiện đại để chuyển đổi số thành công. Các trường cần nâng cấp hệ thống mạng, cải thiện tốc độ và ổn định đường truyền internet, đồng thời xây dựng các phòng học thông minh với trang thiết bị hiện đại

KẾT LUẬN

Sự phát triển của đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số là một trong những yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị tại các cơ sở giáo dục đại học. Tại Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp, việc xây dựng chiến lược phát triển đội ngũ, đổi mới phương pháp, tăng cường năng lực công nghệ và nghiên cứu khoa học là những yêu cầu cấp thiết. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao chất lượng đào tạo, mà còn là nhiệm vụ chính trị quan trọng trong việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường số.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(1)    Ban Chấp hành Trung ương. (2022). Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo.

(2)    Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2021). Chiến lược chuyển đổi số ngành giáo dục giai đoạn 2021–2025, định hướng đến 2030.

(3)    Đảng Cộng sản Việt Nam. (2021). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII.

(4)    Nguyễn Văn Hậu (2023). “Giảng dạy lý luận chính trị trong bối cảnh chuyển đổi số - Một số vấn đề đặt ra”. Tạp chí Lý luận chính trị, số 5.

(5)    Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp – Bộ GD&ĐT (2024). Báo cáo tổng kết công tác đào tạo năm học 2023–2024.

(6)    Trần Thị Minh Hoa (2022). “Phát triển đội ngũ giảng viên lý luận chính trị đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục đại học”. Tạp chí Giáo dục lý luận, số 319.

Tác giả: ThS. Hoàng Thị Hải Yến - Bộ môn Chủ nghĩa Mác-Lênin

Tóm tắt: Chuyển đổi số đang đặt ra yêu cầu đổi mới toàn diện trong giáo dục đại học, trong đó đội ngũ giảng viên lý luận chính trị giữ vai trò nòng cốt trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống cho sinh viên. Bài viết phân tích các yêu cầu mới đối với đội ngũ giảng viên lý luận chính trị trong thời đại số, phân tích thực trạng tại Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp, và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giảng dạy lý luận chính trị. Đây là điều kiện cần thiết để thích ứng với môi trường giáo dục số hóa, góp phần bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng.

Từ khóa: Giảng viên lý luận chính trị; chuyển đổi số; phát triển đội ngũ; giáo dục đại học; Trường Đại học Kỹ thuật Công nghiệp.